Wij hadden vandaag een dagje teambuilding. Elk zichzelf respecterend onderwijsmanagement zorgt er voor dat tenminste één keer per jaar de diverse docententeams in het kader van teambuilding een potje kunnen ontspannen. Zo is hen dat door dure adviesbureaus op het hart gedrukt, en de wil van onderwijs-adviesbureaus is wet, dus zo geschiedde. Dat builden kan op allerlei manieren.  Je kunt ergens in het pand een leegstaand lokaaltje betrekken en met je personeel de zaligheden van het competentie-onderwijs bespreken, afhaal-chinees toe, of  je reist af naar een – heel trendy -  kookstudio in den lande, in dit geval ergens op een industrie-terreintje in Nunspeet. Doel van deze dag: tapas maken, en vervolgens gezellig consumeren.

Nu had ik gruwelijke herinneringen aan een soortgelijke activiteit die wij ooit eens tijdens de jaarlijkse personeelsdag mochten plegen. Na een aantal zware uren op een veel te kleine waterfiets door de Zwolse grachten ploeteren, mochten wij ons vervoegen bij een soort kookcafé. Eind van de middag, dus de stemming was reeds tot ongekend jolige hoogte gestegen – zeker bij onderwijsgevenden gaat het er dan bijzonder lollig aan toe -  en het aanwezige restaurantpersoneel deed daar nog een schepje bovenop. Zo strompelde ik dodelijk vermoeid met mijn geschaafde waterfiets-knieën een duister trapje af, nog onwetend van de verrassing die het organiserend comité ons bereid had, om te belanden in een soort keuken waar enkele blije koks ons in vol ornaat opwachtten. We mochten met z’n allen gaan koken, een mededeling die in het toenemend rumoer -men had reeds diverse terrassen gefrequenteerd – bijna verloren ging.
De koks waren van het type gangmaker-op-feesten-en-partijen. Wij mochten ons dus hullen in een schort en kregen ook een enorme koksmuts op het hoofd geperst. Daarna mocht uw blogger zich samen met de andere collega’s in een grote kring om de fornuizen opstellen, een pollepel in de hand nemen, een diepe buiging voor het kookgerei maken, de armen heffen en hard “Hoezeee!” roepen. En dat dan drie keer achter elkaar……
Was er maar een polonaise gevolgd ( die kwam pas later ), en had Wauwel maar achteraan in de rij gestaan, om zodoende stilletjes in staat van totale ontreddering het pand te kunnen verlaten om haastig naar huis af te kunnen reizen. Maar nee, ontsnappen was onmogelijk, en de feestavond, waar geen einde aan leek te komen, ontaardde in een luidruchtige kook- en schranspartij waarbij La Grande Bouffe tot een droog crackertje verbleekte.  Het restaurant in kwestie schijnt enkele maanden later door de bliksem getroffen te zijn en is tot de grond toe afgebrand. God bestaat dus, zij het soms wat laat.

Ik schrijf die gebeurtenissen nu maar toe aan een ontlading van spanning, die – en dat weet iedereen die in het onderwijs werkt – volgt op de momenten dat je de dagelijkse onderwijspraktijk even achter je kunt laten.  Het voornemen om ons bij een tapas-studio te droppen vervulde mij dus met angst en beven, en zorgvuldig hield ik dan ook de gastheren in de gaten, wachtend op het moment dat de koksmutsen en de pollepels weer tevoorschijn zouden worden getrokken.
Het viel mee. Je wilt je meerderen ook niet al te zeer teleurstellen, dus toog Wauwel aan de bereiding van paëlla – waarin onbestemde brokjes kip en garnaal-achtige dingen verwerkt moesten worden – wèl in schort, maar gelukkig zonder koksmuts. Zo zaten wij dus rond het middaguur de laatste roddels en nieuwtjes rond het management door te nemen ( een uitermate belangrijke vorm van teambuilding ) , onder het genot van wat voorzichtige hapjes tapas. Voorzichtig, want op de opleiding dierverzorging waar ik werk, kan het voorkomen dat een collega bij wijze van demonstratie in de les de anaal-klieren van een speciaal voor dat doel meegebrachte hond uitknijpt, en daarvan wil je de restanten toch niet in je sausje terugvinden.
De sfeer bleef beschaafd en hartelijk, men barstte niet in brallend gezang uit, er werd slechts beperkt over voetbal gesproken en men was over het algemeen aardig nuchter. Om half vier waren de festiviteiten weer ten einde, en kon men kiezen tussen afreizen naar ergens een terrasje of  gewoon naar huis. Wauwel koos wijselijk voor het laatste.
Nu snel naar de Appie, want ik heb zin in patat met vissticks.

Oeps! Wat zeg ik nu weer allemaal! Dàt gaat lezers kosten. Waarom moet ik dan toch aan zoiets denken? De MBO-raad is een zeer belangrijke organisatie in MBO-land, met als hoofdstad Competent City. De voorzitters van colleges van bestuur en centrale directies van alle bij de MBO Raad aangesloten onderwijsinstellingen vormen de algemene ledenvergadering.  De MBO-raad wil Nederland met “kennisvergrotende leerwerkomgevingen” weer in de mondiale top 5 doen belanden. Dat gaat helemaal lukken, want er komen “concrete arrangementen van leren en werken en synergie door kennisdeling en gezamenlijke innovatie”.

Nu ben ik zo’n docent die van die leerarrangementen aanbiedt en die de synergie vindt in het delen van zijn kennis aan een klas waarvan er slechts zes op waren komen dagen omdat  de anderen vijf  tussenuren op een dag wat te veel van het goede vonden, dus als ik dit soort mooie berichten van de MBO-raad lees, raak ik toch wat onvast op de benen en moet ik steun zoeken bij het wat aftandse schoolmeubilair.
De MBO-raad lijkt wel een beetje op de spuitende oliebron in de Golf van Mexico, en ook wel een beetje op de Eyafjallajökull-vulkaan op IJsland.  Beide blijven ongecontroleerd enorme vervuiling het milieu in spuiten, waardoor elk zicht op verbetering ontnomen wordt en bijvoorbeeld het verkeer volledig wordt ontregeld. Door de as- en oliewolk zien we de door de bomen het bos en de bodem niet meer, en de schade blijft nog jaren nadien zichtbaar.  Blijkbaar verkeert de MBO-raad in een voortdurende staat van onderwijskundig orgasme;  er schijnt een lichamelijke afwijking te bestaan die iets dergelijks veroorzaakt, en zo blijf je maar doorgaan met zelfbevrediging, in dit geval in de vorm van  allerlei ronkende plannen en websites waar je leerlingen blij ziet badderen in traag stromende vernieuwingsrivieren die door een oneindig leerlandschap gaan.

“Van r*@%*n word je doof!”  luidt een bekend grapje. Dat zou ik tegen de MBO-raad willen zeggen. Die dan vervolgens antwoordt: “Wat zeg je?”.  Ik zal het dan iets duidelijker herhalen: “VAN RUKKEN WORD JE DOOF!”. De MBO-raad is helaas doof voor de klachtenregen, die een nog grotere proportie heeft aangenomen dan de as- en olieregen, en blijft vrolijk doorgaan met zelfbevlekking.

Twee van de vijf  “studenten” in niveau 1 en 2  hebben ernstige problemen die het volgen van goed onderwijs in de weg staan. Daar heeft men een prachtige oplossing voor. Men heeft per niveau duidelijk omschreven waar de deelnemer aan moet voldoen. als voorbeeld de eisen die worden gesteld aan een niveau 1-leerling bij het vak Nederlands:

• brengt een heldere en logische structuur aan in de informatie, door vorm en opbouw; to-the-point, wijdt niet onnodig uit
• gebruikt taal die aansluit bij de boodschap en doelgroep, gebruikt geen onnodig vakjargon
• mondeling: spreekt rustig en duidelijk verstaanbaar Nederlands (snelheid, volume, articulatie); maakt hierbij effectief gebruik van woord, gebaar en hulpmiddelen.
• schriftelijk: Schrijft helder, beknopt en foutloos (woordkeuze, spelling, grammatica);
• toont belangstelling en betrokkenheid en luistert actief naar anderen; vraagt de ander naar zijn mening, advies en welbevinden
• is in uitleg rustig en zeker, net zolang totdat de boodschap volledig bij de ander is overgekomen

Wat voor lieden functioneren op niveau 1 Nederlands? Wel, de gemiddelde voetbal-hooligan bijvoorbeeld. Met behulp van dit handige lijstje kan de docent in zijn rol van assessor snel analyseren of de leerling deze competenties  beheerst.  Is het “Hi-ha hondelul” of  “Hi-ha hondenlul”? In het moderne onderwijs maakt dat niet zo heel veel uit. Als de boodschap maar overkomt,  en desnoods geef je er nog een paar trappen bij in het geval van de voetbal-supporters.
Daarnaast kan de leerling natuurlijk een portfolio overleggen, waaruit blijkt welke competenties al eerder zijn behaald. Tot nu toe is zo’n portfolio in veel gevallen een soort veredeld poëzie-album, en de inhoud ontstijgt niet het niveau van “tip-tap-top, deze leerling lust graag drop”.

Onlangs zag ik in een onderwijs-special van een actualiteiten-rubriek een actie van de SP, die op bezoek was bij in het heilige der heilige van de MBO-raad: het hoofdkantoor. Men kwam daar voorstellen om de hele MBO-raad maar af te schaffen, want te veel geld en zo, wat te veel naar besturen en managers ging. In het filmpje wordt een MBO-leerling opgevoerd, die op de vraag wat competentie-gericht onderwijs is, geheel in stijl weet te antwoorden: “Je moet te veel op je eigen werken”.  Ook zien we een verontruste collega, die haar ongerief uit tegenover de welwillend toe horende voorzitter van de MBO-raad, een aardige man overigens, die de aanwezigen een lekker kopje koffie aan biedt.

Afschaffen is natuurlijk geen optie. Maar het zou wel zinvol zijn om net als bij de spuitende oliebron te proberen een soort stolp over de MBO-raad en alles wat daar voor staat aan te brengen, om zo die onderwijsvernieuwingen die wèl een verbetering voor de kwaliteit van het onderwijs betekenen, gecontroleerd te kunnen aftappen. Die zijn er ongetwijfeld: een goed portfolio, meer zelfwerkzaamheid voor leerlingen die dat aankunnen, en zo is er nog wel het een en ander te bedenken. Maar dan wel graag van onder af ingevoerd.
Eerst hebben we nog een gigantische klus om de aangerichte vervuiling op te ruimen. Het opruimen van de enorme achterstand bij taal en rekenen bij de PABO-studenten – en dan kijk ik nog niet eens naar de gebreken op andere vakgebieden zoals bijvoorbeeld geschiedenis en aardrijkskunde – ; het opruimen van de enorme papierwinkel in het competentie-onderwijs – er zijn soms zestig pagina’s nodig om de competenties voor één bepaald vakonderdeel op niveau 1 te omschrijven-  en zo is er nog een reusachtige berg achterstallig onderhoud.
Een meerderheid van de MBO-docenten verwacht dat de kwaliteit van het onderwijs over tien jaar nòg verder achteruit zal zijn gegaan. Dat klopt. Er zal minstens een generatie over heen gaan voordat de schade enigszins is hersteld.
De vriendelijke voorzitter van de MBO-raad doet me een beetje denken aan Mohammed Saeed Al Shahhaf, die aimabele Iraakse minister van propaganda, die tijdens de  oorlog in Irak zulke enige persconferenties gaf. Terwijl links en rechts de bommen insloegen, bleef hij ijverig en opgewekt volhouden tegenover de verzamelde pers dat er niets aan de hand was en dat alles goed zou komen. De overwinning is nabij, ook voor de MBO-raad.

Click here to view the embedded video.

Stralend weer, een zon-overgoten landschap, en ik was op een begrafenis. Geen begrafenisweer: nevelig, regen, guur, ergens in november. Een collega was gestorven, na tweeëneenhalf jaar vechten tegen de kanker die onoverwinnelijk bleek. Terugkomend van vakantie, was daar een mailtje. Afgelopen vrijdag was hij gestorven. Op dat moment wandelde ik ergens over een stil strand langs de Golf van Aqaba, genoot van de vakantie, van de onmogelijk blauwe zee, de warme woestijnwind die over het water vanuit Saoudie Arabië kwam aanwaaien. Weg van alles, of je in een andere wereld was. En thuis overleed op die dag een collega, met wie je jarenlang had samengewerkt, en waar je tijdens je vakantie helemaal niet aan dacht.
Die eerste maandag op school merkte je het bij het binnenkomen: er was iets gebeurd, en je wist eigenlijk al direct: hij is dan toch overleden. Aan de meeste leerlingen gaat zoiets voorbij. Slechts een enkeling kende hem nog, had nog les van hem gehad. Ze speelden met hun mobieltje, hadden lol en maakten grappen. Toetsen hielden hen bezig, het einde van het schooljaar is een hectische tijd voor leerlingen die niet weten hoe te plannen en die alles uitstellen tot het laatste moment. Voorjaar, hormonen in de lucht. Wie is er dood? O, die ken ik niet. Hebben wij dan vrij, meneer, als de begrafenis is? Dood en pubertijd, dat is een slechte combinatie.  Jongeren en dood ook. Ooit had ik een leerling, zestien jaar was hij, die had leukemie. Daar lag hij in het ziekenhuis in Amsterdam, op een afdeling waar je achter de ramen allerlei jongeren zag liggen, in kamers die zij nooit meer zouden verlaten. Het hoofd kaal, de eens zo stoere knapen en meiden omgeven door kinderknuffels en tientallen kaarten aan de wand, groeten uit een andere wereld die nooit meer de hunne zou worden.

Ik kan daar heel slecht tegen: kinderen in een ziekenhuis. Zoiets hoort niet, zoiets is onnatuurlijk. Je betrekt het altijd op je eigen kinderen. Jongeren maken vaak morbide en groffe grappen over de dood. Het is  iets wat niet bij hun doen en laten past, dan kun je er om spotten. Tot het hen zelf raakt.  Op die momenten leer je wie je echte vrienden zijn. Dat zijn uiteindelijk niet je Hyves-vrienden, die honderden vluchtige contacten. Hyves is ineens niet zo belangrijk meer; toch vind je op dergelijke netwerken soms intrigerende uitingen die alles te maken hebben met de dood, met het overlijden van een vriend op Hyves of Facebook. Sommigen leven door op Hyves, zelfs een jaar na hun dood zijn hun profielen nog te bekijken, kun je nog krabbels achterlaten, heb je ‘contact’. Leven na de dood op Hyves of Facebook, hoe bizar.  Hyves als het hiernamaals.

Die leerling van toen, die is al jaren dood. Je zult niets van hem op internet vinden, er was toen zelfs nog geen internet. Ik moest daar aan denken tijdens de begrafenisdienst, in dat zonnige kerkje in Bennekom, waar een koor opwekkingsliederen zong en waar een zee van bloemen op de kist lag. Voor die collega geen hiernamaals op Hyves, maar een echte hemel na dit aardse bestaan.

Tegen het eind van het schooljaar houden wij in onze opleiding zogenaamde intake-gesprekken. Wie te kennen heeft gegeven op ons boeiende instituut een opleiding te willen volgen, wordt op een goede dag uitgenodigd een twintig minuten durend gesprekje met twee docenten  te voeren en daarin de motivatie uit te leggen, waarbij we tevens wat strikvragen stellen:
“Stel, je loopt langs een vijver, en daarin zijn een mens en een paard aan het verdrinken. wie haal je er het eerste uit? “, waarna de kandidaat, haast struikelend over zijn of haar tong, direct antwoordt:
“O, het paard natuurlijk, want dat kun je vertrouwen, en mensen niet!”

Zoiets verbaast mij, een redelijke paarden-onsymphatisant, die het consequent over knollen  heeft en over poten in plaats van  over benen, al lang niet meer.
Deze keer had ik mij voor twee avonden opgegeven om een serie gesprekken af te nemen. De ene collega vraagt, de andere maakt een soort van aantekeningen en vervolgens brengen we het management advies uit, waarbij een negatief advies met zó veel redenen omkleed moet worden dat je bij voorbaat al iedereen juichend toe laat.

Daar komt de eerste kandidaat, door ouders vanuit het verre Tilburg naar onze locatie in centraal Nederland begeleid. Een meisje van een jaar of zeventien schat ik. Ze geeft mij een handje; of er een dood visje in je hand wordt gelegd, en neemt zenuwachtig met de vingers friemelend plaats.
“Zo, en waarom wil jij graag onze opleiding volgen?”
“Ja, ik heb mijn hele leven al iets met dieren willen doen” ( Wij bieden als school een opleiding “Iets met dieren” aan )
“En heb je zelf ook dieren?
“Ja, een hamster, twee ratten, een goudvis”
“En wat wil je later worden?”
“Ja, iets met dieren”

Die wordt aangenomen, want ze blijkt te kunnen spreken.

De volgende aspirant-deelnemer is een jongeman, die twintig minuten voorover gebogen zittend naar zijn voeten staart. Hij heeft wat papieren van de huidige opleiding meegenomen.
“Ik zie dat hier geen cijfers op deze lijst staan. Komt er nog een cijferlijst aan?”
“Eh.. nee, wij doen daar niet aan. Bij ons telt alleen dat je een vak gevolgd hebt, je hoeft geen cijfer. Als je alle vakken hebt gevolgd krijg je je diploma”
“Ah! Ik begrijp het. Dus je hebt vijf vakken gevolgd? En geen Engels? Want dat zie ik hier niet staan.”
“Nee, dat is onderdeel van dat vak wat daar staat. Gesprekstechnieken.”
“O ja… nou, dan is het wel duidelijk ja.”

Zo gaat het een paar uurtjes door. Er moeten een stuk of negentig deelnemers aangenomen worden. Ik bekijk de diverse aantekeningen op de meegebrachte papieren – een enkeling heeft alles vergeten – : heeft dyslexie; heeft dyscalculie; heeft ambulante begeleider bij zich; heeft PDD-NOS; is allergisch voor stof….

“Kijk je wel eens naar het nieuws?”
“Nou… eh.. ik lees soms wel de Spits, en ik kijk wel naar soaps”.
“Tjonge, het is al weer tijd! Dat ging snel! Nou, eind mei hoor je van ons! ”
“Doei”.

Ach ja… we doen ons best toch maar weer. Het lesbloed kruipt waar het niet gaan kan.

Vandaag mocht ik een presentatie geven met als titel:  ”Twitter voor digibeten”. Een enthousiast publiek van digibeten had zich dus al vroeg in het zaaltje van het congrescentrum verzameld, onwetend van het feit dat zich eerder op de ochtend tijdens de voorbereidingen al een gruwelijke ramp had voltrokken in de vorm van het volkomen onverwachts uitvallen van het beeld op de beamer. Je test alles honderdduizend keer uit, en toch weet de wet van Murphy telkens weer onbarmhartig toe te slaan. Maar goed, met blij gemoed togen we aan de slag, en het aardige van digibeten is, dat zij de informatie echt met volle teugen tot zich nemen,  je hoort nog nèt geen slurpen. Over twitter kun je uren lang doorkletsen, en het is leuk om te constateren dat er voor veel aanwezigen een wereld openging, terwijl we in het onderwijs toch vaak geneigd zijn om te denken dat alles wat wij vertellen, toch zo welsprekend is. Hulde aan mijn publiek dus, en zelfs toen zich alsnòg een techniekrampje voltrok – de filmpjes in mijn presentatie werden enkel op mijn laptop vertoond, en niet op het beamerscherm – was men bijzonder vergevingsgezind en hield ik de laptop dus maar voor mijn volgelingen omhoog, zodat ze toch nog een glimp van onder andere dit hilarische filmpje konden opvangen:

Click here to view the embedded video.

De avond ervoor had ik een Humor Workshop gevolgd, en het effect van onderwijs staat of valt met het gebruik van humor. Zo’n boodschap blijft ongekend lang hangen.  De presentatie verliep verder naar wens, en wie schets dan ook mijn verbazing dat ik enkele uren later in eens mijn naam op twee enorme schermen in de grote zaal zag verschijnen, met daaronder de mededeling dat ik tot beste presentator van het congres was verkozen en een studiereis naar Californië had gewonnen. En dat met 140 tekens! Eeuwige roem werd direct mijn deel, maar die werd al weer enigszins getemperd door het commentaar van mijn geliefde vrouw en dochters die hun oude vader ’s avonds op de website van het congres op video zagen vastgelegd. “Je lijkt wel tachtig!”, “Wat voor drugs heb je daar gebruikt?”, “Het lijkt wel of je een kunstgebit uit hebt!”, “Je bent enorm gespannen daar zeg!”

U kent het wel. Het soort vleiende kreten die het gezin bij wijze van lofuiting de heer des huizes doet toekomen. Je leert er mee leven. Lotgenoten onder de huisvaders, vooral die met drie dochters, zullen er van mee weten te praten.  Het filmpje was ook inderdaad een lichte schok voor mijn vandaag toch wel wat gestreelde ego. Je zal als klas toch een hele dag tegen zo’n vent moeten aankijken en dan ook nog die piepstem aanhoren.  Ik zal dus ook niet zo gek zijn hier de link naar dat filmpje te plaatsen, zó ijdel ben ik dan ook nog wel. Maar, de reis gaat naar Los Angeles, en daar zitten de nodige gehaaide medici die in dure klinieken hun clientèle van beroemdheden in zes dagen tijd een total make-over kunnen geven. Zo’n verzuurde  en door de tand des tijds getekende Twitteraar zal voor hen dus even een simpel klusje tussendoor zijn. Voor het geval de studiereis dus mogelijk een beetje saai zou blijken ( ik verwacht dat trouwens niet ), dan heb ik in elk geval een alternatief, en zal na afloop een Arnold Schwarzenegger-achtig type, maar dan met beeldschoon uiterlijk als van een vijfentwintigjarige, zijn rentree in huize Wauwel maken.

Het onderwijs telt tegenwoordig flink wat managers. Vroeger heette zoiets gewoon bovenmeester of directeur, maar nu spreken we geheel eigentijds over “managementteam”, want het in je eentje runnen van een onderwijsinstituut is tegenwoordig schijnbaar een onmogelijke opgave. Veel scholen beschikken dus over een steeds verder uitdijend managementteam en een steeds verder krimpend docententeam. Docenten – een woord wat vaak gelijk staat aan “kritische  en behoudende zeurkousen” worden immers in toenemende mate vervangen door goedkopere onderwijsassistenten of door toevallig langslopende lieden, die men een woordje Engels of Nederlands heeft horen spreken en die dus wel even op contractbasis een aantal van die lesjes kunnen verzorgen.

Het bestieren van een onderwijsorganisatie vergt dus meer en meer tijd, daar heb je dus steeds meer medestanders voor nodig en daarbij wil je niet te veel gestoord worden met vraagjes als “Mijn rooster klopt niet, waar is mijn klas?” of  “Kan ik de vrijdagmiddag voor de meivakantie al weg want ik heb al geboekt”. Je zorgt dus dat je als managementteam een redelijke bereikbaarheidsdrempel opwerpt in de vorm van bijvoorbeeld een flink aantal lange gangen waar je door heen moet wandelen, of afspraken alleen via het secretariaat en dan drie weken van te voren in tweevoud indienen, of – veel mooier nog – ver weg van de lespraktijk een eigen gebouw voor iedereen die tot het managementteam behoort of daartoe ooit hoopt te behoren.

Nu ken ik een school waar het management een manier heeft gevonden om op ludieke wijze toch nog in contact te treden met het gewone volk, met de docenten dus. Tijdens de koffiepauzes gaat zoiets niet, want vergaderen en zo, dus is er nu op wekelijkse basis een lokaal etablissement afgehuurd waar de docent, met de pet in de hand, zómaar, zonder te vragen, onder het genot van een drankje en een nootje, de leidinggevenden mag benaderen om in ongedwongen sfeer het hart uit te storten. Op kosten van de school! Wat heerlijk toch. Zomaar, zonder dossier op tafel, met een echte meerdere kunnen praten, over koetjes en kalfjes, in diens natuurlijke habitat: de kroeg? Voor het betere netwerken?  Voor het wij-gevoel? Met dubbelslaande tong op audiëntie, als het gesprek een beetje té gezellig wordt?

Geen goed plan, lijkt me. Als ik op zo’n school zou zitten, dan zou ik graag het management willen ontmoeten in de ongedwongen, dan maar wat minder gezellige sfeer  van de personeelskamer, achter een eenvoudig bekertje schoolkoffie. Daar waar je ze zou moeten verwachten. Op de werkvloer. En die plek blijkt steeds moeilijker te vinden op veel scholen.

Tot de deprimerendste plaatsen op aarde behoren ongetwijfeld badplaatsen in de winter. Ik ben in De Koog, op Texel. ’s Zomers ongeveer een poel van zonde, drank en vertier, ’s winters, op een gure namiddag in maart, een plek die associaties oproept met werkkampen in Kamsjatka of een aftakelende industrie-stad ergens in het oosten van Rusland.  Het is er uitgestorven, en veel winkels lijken voor het winterseizoen hun deuren nog gesloten te houden. Er is een kapsalon, waarvan de aankleding je doet vermoeden dat je er enkel met hooggeblondeerde Vanessa-krullen en dito opgepompte boezem vandaan zult komen. In een twijfelachtige poging om een ander een gezellige uitstraling te geven, is er driftig gestrooid met betonnen tuinbeeldjes en ballustrades. Veel verdacht rode tl-verlichting ook, misschien komt daar de huidskleur van de te verwachten zonnebank-types beter tot zijn recht. Er is geen kip te bekennen. Een verdwaald Duits stel komt verkleumd van het strand, ingepakt voor een pool-expeditie. Met moeite vind ik een hotel wat open is. Ik ben de enige gast, een steenkoude kamer is mijn deel. “U bent hier voor vakantie?”
“Nee, ik moet morgenochtend vroeg wat bedrijfsbezoeken afleggen, en om nu twee dagen achterteen in alle vroegte en ochtendspits naar het hoge noorden te reizen, is ook zo wat”.

Een indringend dagje ligt achter de rug. Huilende stageaires, een depressieve boerin die mijn leerlingen nog eens extra ontmoedigt met allerlei gruwelverhalen over het verleden, over hoe zwaar het werk nu wel niet is en dat alles haast niet meer op te brengen  is in je eentje. Kom daar maar eens om bij twee aan feesten en beesten gewende tienermeiden uit de grote stad, die drie weken lang in the middle of nowhere zijn gedumpt om zichzelf eens even goed tegen te komen. Nu, dat is aardig gelukt. Behalve de boerin moesten ook de beide dames opgebeurd en getroost worden, een schier hopeloze taak voor iemand die niet voor psycho-therapeut gestudeerd heeft.  Daarna verder  de Friese leegte in, dicht onder de waddendijk, waar oorden liggen als Zwarte Haan. Op naar de volgende brand om te blussen, ditmaal bij een bedrijf waarvan de eigenaar met zijn hele hebben en houden een plekje had kunnen krijgen in een uitzending van Joris’ Showroom.  Of ik gezellig een warme hap mee wilde eten, zo tussen de middag. Op zo’n moment heb je enig improvisatietalent nodig om daar een handige uitvlucht voor te verzinnen.
Uiteiendelijk richting Den Helder, ‘de stad waar niemand wil wonen’ zo schreef eens een krant, om daar de boot te nemen naar Texel. Ongeveer tot mijn vijftiende jaar bracht ik daar lang geleden met mijn ouders en oudere zus de zomervakanties door. Een ware expeditie was dat. Helemaal vanuit Haarlem, volgepakt en gepropt in een Fiatje 500, voor dag en dauw de lange rit, om om een uur of zeven ’s ochtends bij de boot te arriveren, alwaar een onafzienbare file stond, die in brokjes van twintig auto’s tegelijk eens per uur naar de overkant werd gevaren. Mijn ouders hadden de oorlog nog vers in het geheugen – toen ze tachtig waren trouwens ook nog – en hielden zich dus bezig met scherp letten op Duitsers – stevast ‘Moffen’ genoemd- die mogelijk met hun veel grotere Wirtschaftswunder-auto’s voor zouden kunnen dringen. Konden wij dan eindelijk oprijden, dan was mijn vader meestal nergens te bekennen, zodat vloekende verkeersregelaars in de hitte achter het stuur moesten kruipen, naast mijn steeds kribbiger wordende moeder.  Tegen tien uur in de avond waren we dan meestal wel op de plaats van bestemming, meestal in staat van totale ontreddering en mijn ouders een echtscheiding nabij.

Het huisje waar wij al die jaren verbleven is er nog. Een schuurtje blijkt het nu. Half verborgen achter een dijkje bij Den Hoorn, een nu uitgestorven plaatsje te midden van de weilanden van Texel, die nu nog allemaal bruin en leeg zijn.
Een sentimental journey is het, een reis terug naar mijn herinneringen, en in m’n eentje, met niemand om mij heen, waaien die net als de wind op het strand door mijn hoofd, en mengen zich met mijn tollende gedachten. Het strand is leeg, zo ver het zicht reikt, en de golven jagen schuimvlokken langs mijn voeten. De grijze lucht, een uitgestrekt pak van wolken, raakt de zee in de verte, een enkel schip lijkt stil te liggen op de horizon.  Als kind liep ik hier met een schepnetje door het lauwe water van het pierenbad, op zoek naar visjes en garnalen. Nu vis ik in mijn geest, maar ik vang niks, het gaat te snel en wat ik zoek schiet naar alle kanten weg.  De kou trekt langzaam door mijn kleren in mijn botten, de schemering valt. Hoe leeg kun je soms zijn na zo’n intense dag. Het schemert.

Vroeg slapen dan maar, want in het hotel blijkt het internet niet te werken, de verwarming komt maar niet op gang en het mobiele netwerk hapert. Verstoken van alles, lijkt het. Alleen jezelf nog om mee bezig te zijn. Als ik het duin op loop, langs de verlaten strandtent in aanbouw, draai ik mij nog één keer om. En ineens is daar, vlak boven de grauwe zee, door een onvoorziene spleet in het egale wolkendek, een felle, bloedrode zon zichtbaar, die de kou niet meer wegneemt, maar toch warmte geeft. Een, twee minuten slechts, dan vonkt een laatste straal en is hij verdwenen achter die eindeloze horizon.  Een grijs gordijn van regen trekt over zee naderbij. Als ik snel doorloop, hou ik het nog droog.

Op mijn school gaan leerlingen op stage. Ze doen “iets met dieren”; dat betekent dus dat ze uitwaaieren naar dierenparken, asiels, kennels, boerderijen en trimsalons, om maar wat te noemen. Als docent moet je daar dan ook een kijkje nemen, informeren hoe  zo’n leerling het doet, gewichtig kijkend aantekeningen maken op een lijst en begrijpend knikken als de boer iets voor jou volkomen onbegrijpelijks  vertelt over uierontsteking of zo.  Zo’n stagebezoek kan een enerverende ervaring zijn, ik schreef daar al eens over.  Er zijn bedrijven waar je beleefd doch dringend de beduimelde, van vastgeplakte hondeharen voorziene mok koffie afwijst, ook al zou het je laatste mogelijkheid zijn om ooit nog een bakje te doen. Soms krijg je de neiging om na een stagebezoek al je kleren te verbranden en zelf poedelnaakt in een bak loog te stappen. Ook de auto waarin je na afloop plaats neemt, zou vernietigd moeten worden. Nu ben ik geen docent meer, maar soms mag ik dan nog zo’n stagebezoekje doen.

De telefoon ging. Het was een collega die mij vertelde dat twee van mijn leerlingen weg waren bij de boer waar ik een bezoekje zou brengen.  Er is iets gebeurd. Je denkt dan meteen aan hitsige types die met geile oogjes zich aan een onschuldig deerntje pogen te vergrijpen, maar deze man was bijna bejaard, had in zijn hele leven ongeveer nog  nooit een vrouw gezien en woonde nog nèt niet in een hut uit de steentijd op een plaats die door de Tomtom  nog tot onontgonnen terrein wordt verklaard.   Toch leek het er een beetje op. De man had wat bepaald onhandige dingen gemompeld, van het een kwam het ander en uiteindelijk escaleerde de situatie zo, dat verontruste ouders diep in de nacht naar een uithoek des lands scheurden om hun dochters uit de klauwen van de mogelijke sexmaniak te bevrijden. Heel begrijpelijk,  vanuit de ouders gezien; ik zou beslist niet anders, en mogelijk nog erger gedaan hebben. Het kroost was inmiddels door de politie bij de dader weggehaald, het hele dorp in rep en roer,  de boer volslagen ontredderd en handenwringend volhoudend dat het allemaal niet zo bedoeld was.  Wat uiteindelijk ook bleek. Het was één groot misverstand,  begonnen met iets onbeduidends als het onschuldig vragen naar welke slaapkamer de dames lagen ( om daar boven op zolder wat rattengif en muizenvallen te deponeren, omdat deze diertjes voor enge voetstapgeluiden zorgden  ) en eindigend in paniekerige telefoontjes waarin  met messen werd gezwaaid en de boer op het punt leek  te staan hen beiden te vermoorden.

De volgende dag nam de boer de telefoon niet op. Deed-ie altijd wel, volgens verontruste collega. Visioenen van oude boer, ergens bungelend op de hooizolder, of eigenhandig gespietst aan een riek. Wordt pas over jaren gevonden.  Gelukkig bleek de man  gezond en wel, en volgende week mag Wauwel afreizen naar barre oorden aan de Waddendijk, om de vermeende lustmoordenaar maar weer een handje te schudden en te vertellen dat het allemaal een ongelukkig misverstand was.  Ach, het is weer eens iets anders  op een doordeweekse onderwijsdag. Mijn belevenissen daar komen dus rond die tijd online!

Er zijn gelegenheden die je in een staat van lichtelijke geestelijke vervoering kunnen brengen. Nu worden die in het algemeen met het klimmen der jaren wat schaarser, of het moest het moment zijn waarop je je eerste rollator in de zorgwinkel mocht uitzoeken, maar sommige mensen hebben nu eenmaal meer extatische momenten dan andere, en daar ben ik er eentje van.
Gisteren mocht ik genieten van de feestelijke diploma-uitreiking van een van mijn dochters, die vier jaar Hogere Hotelschool had afgesloten.  Zo’n opleiding is het natuurlijk aan zijn stand verplicht de bezoekers te vragen om stijlvol gekleed te verschijnen. Een mooie gelegenheid voor een pak dus,
Er was een presentatie, er waren bloemen, er was applaus en er waren een hoop glunderende vaders, moeders, vrienden en vriendinnen daar in Saxion, Deventer.
Waarom die geestelijke vervoering? Ja, zo’n uitreiking heeft in een klein hoekje ook een melancholiek tintje. Je ziet de schoolfoto’s passeren, je ziet ze met elkaar op werkweek, op stage, en dan ineens is dat weer voorbij.  Vier jaar lang samen van alles ondernomen, en vooral heel veel plezier gehad. Op school kun je fouten maken, vaak een opeenstapeling, zonder al te grote gevolgen. Straks in de maatschappij kan dat niet of in elk geval veel minder. . fouten hebben daar gevolgen.
Ze straalden allemaal gister. Allemaal mooie jonge meiden en knapen, schitterende sterren in hun show. Wat wil je op dat moment nog meer: de hele toekomst ligt voor je open, banen in verre landen, niet ongebruikelijk in deze opleiding, lonken.

Wanneer je werkt in het onderwijs, zoals ik, dan heb je een bevoorrechte baan. Je bent voortdurend in contact met jongeren die kansen willen grijpen en kansen zien. De uitgeblusten die je tegenkomt , zijn niet de leerlingen, maar een enkele collega. Dat kan ook. De wereld lijkt de studenten toe te lachen, maar soms hoor je verhalen, die niet in de koude kleren gaan zitten. Gisteren nog twee huilende meisjes aan mijn bureau, kleine zielige ineengedoken vogeltjes. Handenwrijvend, hun make-up vreselijk uitvlekkend. Vader slaat moeder. Het paard dreigt dood te gaan. Ik moet van mijn kamers af.

Nu kan ik slecht tegen tranen. Van de week nog een krabbeltje op Hyves ( zóóó 2009 trouwens ) , van een oud-leerling. Of ik die en die nog ken. “Nou, die heeft de ziekte hoor, u zou haar niet weer kennen”. Je probeert je dan zo iemand voor te stellen, daar ergens in een steriel ziekenhuisbed, langzaam van binnen wegterend. Misschien verlangend naar de schooltijd, toen het hele leven nog voor hen lag. Ergens op mijn bureau ligt een foto, heel oud, nog van voor de oorlog. Daarop staat een meester met zijn klas ernstig kijkende kinderen. Allemaal bijeen, om hun leraar, hun bron van alle kennis en alle informatie over de verre wereld. Hun internet.  Ergens in Nederlands-Indië, achter in de dertiger jaren. Vier jaar later is die meester door de Japanners met één slag van een zwaard onthoofd.

Kinderen op schoolfoto’s keken vroeger allemaal ernstig. Wanneer is dat eigenlijk veranderd?  Nu is alles vrolijk en opgewekt, de toekomst is blijkbaar anders. ‘t Kan natuurlijk ook zijn dat de Ritalin een behoorlijk opbeurende werking heeft, want een kind wat tegenwoordig een beetje mee wil tellen, heeft ADHD.  Weet ook niet of kinderen van nu meer kattekwaad uithalen in een les dan vroeger.  Onze docenten in het HBO hebben aan mij in elk geval een hele kluif gehad vroeger. Sommigen worden blijkbaar nooit volwassen.  Toch kon je dat allemaal doen. De schooltijd: in het algemeen de leukste tijd van je leven. Alles pleit dus voor een leven lang leren. Niks leukers. En voor een docent is zoiets vreselijk aanstekelijk.